Nam Tây Nguyên mùa xanh lá

(DNSG) - Thiên nhiên chu đáo đến mức tạo ra bạt ngàn rừng nhưng không quên xen vào những trảng cỏ như là nơi "thư giãn" của muôn loài, ở Tây Nguyên, ở Đông Nam Bộ hay suốt dãy Trường Sơn đều thế.

< Bên hồ Bom Be.

1. Sử chở tôi trên chiếc Honda PCX 125 mới mua vài hôm, như cách nói của Sử là tiện thể chạy roda. Tôi thì quá áy náy, vì chiếc xe có giá đến 50 triệu đồng mà chạy roda băng qua những đường lô cao su trơn trượt, nhão nhoét thì khác nào "phá xe". Nhưng Sử an ủi tôi, không sao, một đời ta nhiều đời hắn. Cùng lắm là xe giảm độ bền, cũng là cơ hội để mua xe khác.

Tôi biết Sử không nói chơi, vì hai ngày qua, tình cờ được sống với bà con vùng Nam Tây Nguyên này, thấy kinh tế nhà nào cũng khá giả, thu nhập một năm năm bảy trăm triệu đồng là bình thường. Vợ chồng Sử có trên chục hecta cà phê, điều, cũng chỉ là mức trung bình của dân ở đây.

Vừa tìm cách băng qua một đường lô bùn ngập vành xe, Sử vừa nói: "Chút nữa có xe tải chở mủ cao su lui tới thì chiếc PCX 125 này không chạy được. Đất đỏ gặp mưa vừa trơn vừa bám dính. Dân tụi em đi rẫy đều dùng xe Honda 50, 67 cũ mèm, đôn dên, xoáy nòng, chỉnh gió, chỉnh lửa, lột trần chỉ còn khung và máy rồi quấn xích, kích chặt cả hai vành mới trị được loại đất này. Mười tám năm nay em không đến Bù Lạch và rừng già từ lúc ấy dần thành rừng cao su nên có thể lạc đường...".

Hơn 10km băng qua rừng cao su, lâu lâu xen kẽ những vạt rừng tự nhiên còn sót lại (hay chưa bị "làm trắng" vì chính quyền đang kiểm soát chặt), quẹo phải, rẽ trái không biết mấy lần, trước mắt là trảng cỏ nối tiếp trảng cỏ - đích đến của chúng tôi. Quả là Sử "định hướng" rất giỏi nên không bị lạc như anh "cảnh báo"!
Dulichgo
Thiên nhiên chu đáo đến mức tạo ra bạt ngàn rừng nhưng không quên xen vào những trảng cỏ như là nơi "thư giãn" của muôn loài, ở Tây Nguyên, ở Đông Nam Bộ hay suốt dãy Trường Sơn đều thế. Nhưng trảng cỏ Bù Lạch khác với rất nhiều trảng cỏ tôi đã từng biết trong chiến tranh là cỏ quá thấp, chỉ có cỏ kim đan xen cỏ chỉ mọc là là mặt đất và thi thoảng mới có vài bụi mua cằn cỗi cho những cánh hoa tím rịm.

Nghe nói đã có lúc lâm nghiệp trồng cây từ rừng bản địa ở trảng cỏ này, chăm sóc rất cẩn thận nhưng chúng không sống được. Có một khác biệt nữa, rất độc đáo, là Bù Lạch có đến 20 trảng cỏ tổng diện tích 500ha, có trảng rộng đến 10ha, tất cả phẳng phiu như sân bóng đá, nối nhau bằng những cánh rừng.

Rừng xanh và trảng cỏ hàng ngàn năm nay "đất ai nấy ở", không xâm lấn nhau mà nếu muốn cũng không thể xâm lấn! Các già làng nơi đây giải thích rằng, dưới các trảng cỏ có một vị thần canh giữ không cho rừng lấn sang để chúng mãi mãi là tấm thảm xanh của trời trải ra cho các tiên nữ xuống đùa vui vào những đêm trăng rồi khỏa mình dưới làn nước trong veo của hồ Bom Be, hưởng chút trần tục trần gian...

< Một góc Bù Lạch.

Bù Lạch (bù là buôn, Lạch là tên riêng, tức buôn Lạch - tiếng S'Tiêng) đã trở thành khu du lịch từ nhiều năm trước ở huyện Bù Đăng, cũng có đơn vị chủ quản, công ty tư nhân thực hiện nhưng chỉ thu hút được nam thanh nữ tú, những gia đình trẻ quanh Đồng Xoài, Bù Đăng, Bù Đốp trong những ngày lễ, Tết, lâu lâu có dân phượt từ Thủ Dầu Một, Biên Hòa, Sài Gòn lên cắm trại.

Và như đã có từ bao đời, mỗi năm một lần, người S'Tiêng sống quanh những trảng cỏ này tổ chức lễ hội đâm trâu, lễ hội đâm cá ở hồ Bom Be vào tháng Ba. Thời gian còn lại là vắng lặng.

Không thể bỏ phí mãi một tài nguyên du lịch như Bù Lạch, tháng 6 vừa qua, tỉnh Bình Phước đã công bố dự án Khu phim trường kết hợp khu du lịch sinh thái Trảng cỏ Bù Lạch diện tích 405ha, gồm Khu A (268ha) dành cho phim trường và du lịch sinh thái rừng tự nhiên, du lịch dã ngoại, ăn uống, nghỉ dưỡng ven hồ Bom Be.
Dulichgo
Khu B (59ha) là khu văn hóa làng nghề các dân tộc thiểu số trên địa bàn. Khu Thác Voi (12ha) kết hợp du lịch sinh thái, du lịch về nguồn, khám phá cuộc sống của đồng bào S'Tiêng, M'Nông và Châu Mạ.

Trở về, Sử chở tôi ngược con đường duy nhất từ ngã ba Minh Hưng rẽ vào Bù Lạch, bên phải quốc lộ 14 nối Bình Dương với Tây Nguyên, chừng 20km, chật hẹp, toàn ổ voi, uốn lượn dốc đèo giữa lớp lớp vườn cà phê và điều. Dù Dự án đã bắt đầu thực hiện tại Khu A nhưng tôi không mấy tin sẽ thu hút được khách du lịch nếu con đường này không được nâng cấp, mở rộng.

2. Đọc cái tựa đề phóng sự này có người sẽ nghĩ Tây Nguyên có những mùa "không xanh lá”. Thưa rằng, đúng vậy. Đó là tình trạng Tây Nguyên mấy chục năm trở lại đây. Khi rừng Tây Nguyên chưa bị "làm cỏ", "tháng Ba (đã là) mùa suối rừng sôi sục", "Tháng Ba sớm sớm mẹ ra rừng theo dấu chân rùa đi tìm nấm mối" (lời bài hát Tháng Ba Tây Nguyên, của Văn Thắng và Thân Như Thơ, sáng tác giữa những năm 1960).

"Suối rừng sôi" và "mẹ ra rừng tìm nấm mối" thì chỉ có trong mùa mưa và rừng thì không bao giờ thôi xanh. Bây giờ đến cuối tháng Sáu, có năm tháng Bảy, tháng Tám, Tây Nguyên vẫn nắng bụi, dân trồng cà phê, tiêu, điều,... đào giếng sâu hàng trăm mét chưa chắc tìm được nước tưới.

Trên 40.000km2 rừng không còn, theo dự báo của nhiều nhà khoa học, không lâu nữa Tây Nguyên sẽ biến thành sa mạc một phần do trái đất nóng lên, phần quan trọng là do không giữ được nước trong mùa mưa, mà cao nguyên này có độ cao trung bình 800m so với mực nước biển, lại nghiêng về phía Đông.
Dulichgo
Nhà văn Nguyên Ngọc là người gắn bó máu thịt với Tây Nguyên suốt hai cuộc chiến tranh giữ nước, đã từng thốt lên: "Những giới hạn quan trọng đến mức sinh tử ở đây đã bị vượt qua: phá sạch rừng, đảo lộn dữ dội cơ cấu dân cư, hủy hoại tất cả các dòng sông lớn, hút cạn nước ngầm, phá vỡ các làng,... để cuối cùng phá nát văn hóa.

< Người nhập cư khá giả ở Nam Tây Nguyên thư giãn trên quê hương thứ hai.

Ở nơi vốn là một vùng văn hóa vào loại độc đáo và đặc sắc nhất nước, nay chỉ còn văn hóa Tây Nguyên dỏm. Hầu như không còn có thể quay trở lại, và đang thật sự không có đường ra. Nhiều lần tôi tự hỏi: Vì sao? Có ai đến Tây Nguyên để học? Học sự hiền minh bất tận của rừng, và của những dân tộc từng biết cách sống với rừng, nghĩa là với tự nhiên, hàng nhiều ngàn năm nay. Một bài học có thể cho cả nhân loại và nền văn minh đang lúng túng ngày nay". (Nguyên Ngọc và Thomas J. Vallely: "Giáo dục - Giá trị vĩnh cửu của hoà bình". Minh Nguyễn phỏng vấn).

Đọc Nguyên Ngọc, tôi lại nghĩ đến các tổ chức kinh tế quốc doanh, cụ thể là những liên hiệp nông lâm trường bao chiếm gần hết đất đai Tây Nguyên. Như ở Đắk Lắk, đến năm 1985, ba xí nghiệp liên hiệp nông lâm quản lý 90% đất đai toàn tỉnh. Ở Gia Lai và Kon Tum con số đó là 60%.

Tính chung, đến năm 1985, quốc doanh đã quản lý 70% diện tích toàn Tây Nguyên. Sau năm 1993, dù có sự chuyển đổi cơ chế quản lý, nhưng con số này cũng chỉ giảm được 26%. Chính các tổ chức quốc doanh này chủ yếu "làm sạch" rừng Tây Nguyên, phá vỡ toàn bộ quy hoạch đất đai của một địa bàn chiến lược quan trọng nhất nước.

Và tôi không thể không nghĩ đến Sử và đại gia đình của anh. Vốn là dân di cư theo kế hoạch, từ Hải Dương, mấy mẹ con anh định cư ở Nam Tây Nguyên cách nay 22 năm, lúc anh mới qua tuổi thiếu niên. Từ "bến đỗ” của mấy mẹ con anh, bà con xa gần cùng tìm đến, tạo nên một quần thể dân cư mới giữa rừng để phá rừng làm rẫy và nhờ đất đỏ bazan mà làm giàu khá nhanh.
Dulichgo
Một thôn, rồi một xã được lập nên, nghe cái tên đã là rất mới: Tân Sơn, nhưng chỉ có vườn cà phê, điều, tiêu, cao su là mới, còn rừng thì biến mất.

Lúc gia đình Sử mới đến (1993), dân Tây Nguyên (số tròn) đã tăng lên 2.380.000 người (từ 1.220.000 người năm 1976, chủ yếu là người dân tộc thiểu số bản địa) với 35 dân tộc (năm 1976 là 18 dân tộc), bây giờ Tây Nguyên đã có trên 5,5 triệu người với gần đủ mặt các dân tộc của Việt Nam, mà đa số là người Kinh, người bản địa như Êđê, Bahnar, Jarai, M'Nông, S'Tiêng... đang trở thành thiểu số trên chính quê hương của họ.

Sử tâm sự: "Tụi em phá rừng là dựa theo các lâm trường, nông trường quốc doanh. Cả trăm mẫu rẫy của thân tộc em ở Tân Sơn một phần là mua lại của nông trường khi người ta làm ăn thất bại, gần như giải thể, chỉ còn bộ khung mấy ông cán bộ giàu sụ nhờ bán gỗ khai thác lậu, và mua lại của người HMông, người Tày, Nùng di dân tự do. Em cũng không biết tại sao huyện Bù Đăng còn lại gần ngàn hecta rừng, nhiều nhất là ở Bù Lạch. Nhưng mà mỗi nơi mỗi khoảnh, không biết rồi đây có giữ được không, vì chỉ cần sơ sẩy chút xíu là trong một vài ngày, rừng sẽ thành rẫy!".

Năm nay, tháng Bảy Tây Nguyên mới mưa nặng hạt, mới tạo nên mùa xanh lá. Suối thì càng sôi sục bào mòn đất đỏ bazan đổ ra biển, nhưng không bao giờ còn cảnh "sớm sớm mẹ ra rừng theo dấu chân rùa đi tìm nấm mối". Bởi đúng như sự thảng thốt của nhà văn rất đáng kính Nguyên Ngọc: Tây Nguyên bị phá sạch rừng, hủy hoại tất cả các dòng sông lớn, hút cạn nước ngầm...

Đắk Nông, tháng 7/2015
Phương Hà (Doanh Nhân Sàigòn)
Du lịch, GO!

Read More

• Share

Muốn biết Hà Giang đẹp thế nào, đừng đi mùa lễ hội

(Ngoisao) - Hà Giang luôn đẹp dù chả có bông hoa nào. Còn giờ nghĩ đến cảnh các cung đường ngoằn ngoèo hàng trăm du khách ùa khỏi xe, hăng hái lao vào ruộng tam giác mạch mà buồn.

< Đường lên cao nguyên đá Đồng Văn.

Những ngày tháng 10, hoa tam giác mạch tím hồng bắt đầu nở bung trên các triền đồi, vạt ruộng khắp núi rừng Tây Bắc, phô bày một vẻ đẹp huyền ảo khó tả. Và bạn đang chuẩn bị cho một hành trình để thưởng ngoạn hoa tam giác mạch. Hãy nghĩ cho kỹ!

Sự tích một lễ hội

Vài năm trở lại đây, du lịch trở thành mũi nhọn kinh tế của các tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái... Mùa xuân ngắm hoa đào, hoa mận; đầu hè xem đổ nước ruộng bậc thang; thu sang chiêm ngưỡng mùa vàng; chớm đông thưởng hoa tam giác mạch. Đường xá ngày càng thuận tiện khiến khách du lịch dưới xuôi ùn ùn kéo lên miền núi. Và thế là vô vàn ngày lễ hội được nghĩ ra để phục vụ nhu cầu du lịch như “Lễ hội ruộng bậc thang”, “Lễ hội mùa vàng trên non” và giờ cả “Lễ hội hoa tam giác mạch”...

Trước đây, tam giác mạch vốn là thứ cây lương thực trồng chống đói khi giáp hạt của đồng bào miền cao. Thứ mạch này (kiều mạch) có hình tam giác nên được gọi là tam giác mạch hay mạch ba góc, không có giá trị cao về kinh tế như lúa, ngô nên chỉ được trồng xen canh, vào lúc lúa đã qua mùa mà ngô chưa đến vụ.
Dulichgo
Tuy nhiên, hoa tam giác mạch lại rất đẹp, dẫu rằng vẻ đẹp đó mong manh và ngắn ngày. Chính vì vậy, khoảng 5 năm trước, rất ít người biết đến hoa tam giác mạch và người dân chỉ trồng để lấy mạch làm bánh, nấu rượu và nuôi gia súc mà thôi. Thế rồi, cánh “phượt tử” tình cờ phát hiện ra vẻ đẹp của hoa tam giác mạch, phát tán trên các diễn đàn mạng, dẫn tới phong trào “mùa săn hoa tam giác mạch” khiến những địa phương có trồng tam giác mạch phải thay đổi.

Người dân không còn tưới nước tiểu bò, lợn khi hoa nở nữa (để ngăn du khách lăn lê bò toài, tạo dáng pose hình chụp trong nương khiến cây mạch bị giày xéo tan tành) mà trái lại được chỉ định gieo trồng theo lịch, để các vùng luân phiên nhau có hoa từ tháng 10 đến tháng 12. Tất nhiên, cứ trồng là có tiền chứ không trông chờ vào việc thu hoạch mạch nữa, còn du khách cứ thoải mái vào nương tung hoành, có nơi miễn phí, có nơi thu phí 10 hay 20 nghìn đồng/khách. Và để thu hút nhiều hơn nữa khách du lịch, những lễ hội “Hoa tam giác mạch” được nghĩ ra, tạo ra một điểm nhấn truyền thống trong kho tàng lễ hội “đồ sộ” mới phát sinh.

Ngắm hoa hay ngắm người?

Bạn chỉ có thể thụ cảm được vẻ đẹp hoa tam giác mạch trong một không gian bao la, phóng khoáng. Những triền đồi rực một màu tím hồng đem lại một niềm say đắm, khoái lạc không bút nào tả xiết.

Tam giác mạch ở Hà Giang đẹp nhất ở khu Yên Minh, Đồng Văn, Sủng Là, Ma Lé, chân cột cờ Lũng Cú... Những vạt nương trập trùng, những thớt ruộng bậc thang bừng sáng thứ ánh sáng diệu kỳ tỏa ra từ muôn vàn chùm hoa rung rinh trong gió lạnh, trong nắng nhạt mùa đông. Làm nền cho vẻ đẹp mong manh đó là những dãy núi tím biếc, là những đụn cỏ voi lúp xúp thâm đen và cả sự tĩnh lặng miên man nơi cùng trời cuối đất. Chỉ như thế, con người mới cảm, thấy, nghe, nhìn được vẻ đẹp của loài hoa sơn cước này.
Dulichgo
Song, nếu bạn đi ngắm hoa tam giác mạch vào những ngày cuối tuần thời điểm này, những điều kiện trên là bất khả. Hãy nghĩ đến hình ảnh trên những cung đường ngoằn nghoèo, tấp nập những chiếc xe du lịch xuôi ngược. Một tiếng reo vang lên: “A tam giác mạch kìa” và rồi hàng đoàn du khách hiếu kỳ ùa ra khỏi xe, hăng hái lao vào một bãi trồng hoa ven đường. Người thì váy áo đủ màu, đứng ngồi nằm đa dạng, giơ ngón tay hình chữ V, nhoẻn miệng khoe răng lấp lóa trong bãi trồng hoa. Người thì giơ máy ảnh khủng, smartphone… ra chụp nhoay nhoáy như lấy được. Ông lom khom, quỳ gối, người điều chỉnh mẫu, ông xin chỗ chụp… Không khí rất lễ hội.

Ngoài bãi tam giác mạch, những đứa trẻ Mông vô hồn đứng xem đám du khách tạo dáng. Phải chụp cả với dân địa phương nữa mới đủ tấm đủ món, 10 nghìn đồng một kiểu sẵn luôn. Váy người Mông cũng cho thuê, 10 nghìn hay 20 nghìn đồng. Thế là có cả hoa, có cả váy Mông sặc sỡ và quan trọng nhất có cả mặt mình để đăng Facebook với những dòng status đầy tâm trạng. Và rồi họ lại ào lên xe, trực chỉ tới những nơi trồng hoa tam giác mạch khác như những bầy ong cần mẫn tìm chỗ chụp ảnh và check-in.

Đã có những vạt nương tam giác mạch chẳng thấy hoa đâu mà chỉ thấy người, thấy áo quần màu sắc sặc sỡ vàng, đỏ, tím, hồng... Vui là chính chứ ngắm hoa chỉ cái cớ. Ngắm người, ngắm mình vui hơn. Đấy là chưa kể những điểm không thể không check in ở Hà Giang như đỉnh Mã Pí Lèng, cột cờ Lũng Cú... rất khó để có thể chụp ảnh cho riêng bạn mà không bị vướng người khác.

Đau đầu vì 'Ăn, ngủ, nghỉ...'

Đi du lịch miền cao vào các mùa lễ hội, chuyện ăn ngủ nghỉ là cả một vấn đề. Cũng dễ hiểu, với hàng nghìn người đổ xô lên Tây Bắc vào mỗi cuối tuần như hiện nay thì chuyện quá tải là đương nhiên.

Thị trấn Đồng Văn (Hà Giang), điểm dừng chân gần như là bắt buộc của các tour miền cao đã chấp nhận đánh mất bản sắc “Phố cổ Đồng Văn” ngày xưa để “tiến kịp miền xuôi” bằng hàng chục khách sạn, nhà nghỉ mới xây, có cả những khách sạn 9 tầng lừng lững, phố phường thì đèn hoa nhấp nháy như chợ đêm Đồng Xuân… mà vẫn không thể đáp ứng được nhu cầu lưu trú.

Với những người thuê được phòng thì cũng phải chịu mức giá cao chẳng kém ở Hà Nội vào dịp Valentine hay Giáng sinh. Nếu không chấp nhận sự chặt chém đó, du khách buộc phải lựa chọn ở nơi khác không phải trọng điểm “lễ hội tam giác mạch” như Mèo Vạc, Yên Minh hoặc thậm chí Quản Bạ.
Dulichgo
Ngủ nghỉ đã vậy, chuyện ăn uống còn gian nan hơn. Số lượng nhà hàng ở Đồng Văn chỉ đếm trên đầu ngón tay, nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm lại không nhiều, đường giao thông vận chuyển hàng hóa lại không thuận tiện cho nên chuyện “đi hàng chục hàng ăn chỉ nhận được những cái lắc đầu” là bình thường. Nếu không có mối quen biết, không đặt trước nhà hàng, không chuẩn bị thực phẩm, thực sự khả năng nhịn đói đi ngủ hay ăn tạm đồ nướng vớ vẩn, giá cắt cổ là rất cao.

Đa phần khách du lịch đến Hà Giang mùa này là vì tam giác mạch. Nhưng Hà Giang mùa nào cũng đẹp, đó là cái vẻ lạnh lùng của cao nguyên đá, nét đẹp rực rỡ khi xuân về, những con đường đèo ngoạn mục có một không hai, con người thân thiện... Tất cả đều khiến bạn nếu đi Hà Giang dù chỉ một lần, chắc chắc sẽ muốn quay lại lần nữa. Đừng để Hà Giang thành hình ảnh xấu nếu bạn tới nơi đó mùa lễ hội đông đúc, kẹt xe, chặt chém và không khí ngột ngạt.

Mùa hoa tam giác mạch được gieo trồng theo lịch để làm sao có hoa nở suốt từ tháng 10 đến tháng 12. Vậy nên, nếu bạn muốn thực sự muốn thưởng ngoạn hoa thì hãy đợi đợt cao điểm lễ hội qua đi. Ngoài ra, bạn nên đặc biệt tránh những ngày cuối tuần. Hà Giang là một điểm đến tuyệt vời không chỉ có hoa tam giác mạch, nên kết hợp thăm thú những nơi khác nữa, hoặc đơn thuần chỉ là lang thang vô định trên cao nguyên đá. Và hình trình lý tưởng để đi Hà Giang là tối thiểu 4 ngày.

Theo Phi Long (Ngôi Sao)
Du lịch, GO!

Read More

• Share